واكنش الهام علياف به تركيه؛
فرافكني مسووليت مناقشة قرهباغ يا ...؟
- احمد كاظمي
اوباما در اظهاراتي قابل تامل در آنكارا گفت؛ با اينكه معتقد است كشتار هزاران نفر از ارامنه در زمان حكومت عثمانيها در تركيه به منزله «نسلكشي» است، ولي با اين حال بر ضرورت ادامه گفتگوهاي ميان ارمنستان و تركيه نيز تاكيد دارد و اين گفتگوها ميتواند «به زودي» نتايج خوبي در پي داشته باشد.
الهامعلياف رئيس دولت باكو به رغم برنامهريزي قبلي، از شركت در اجلاس بينالمللي اتحاد تمدنها در استانبول خودداري كرد.
هر چند منابع رسمي باكو درباره دلايل اين تصميم علياف ابراز نظر نكردهاند، اما اغلب كارشناسان اين اقدام وي را در اعتراض به اخبار مربوط به گسترش روابط تركها و ارامنه و بازگشايي قريبالوقوع مرز تركيه و ارمنستان ارزيابي ميكنند.
همزمان با سفر باراك اوباما رئيس جمهوري آمريكا و ادواردنعلبنديان وزير خارجه ارمنستان به تركيه، برخي منابع خبري از بازگشايي قريبالوقوع مرز تركيه و ارمنستان خبر دادند، برخي ديگر از منابع خبري نيز از امضاي توافقنامهاي ميان مقامات ترك و ارمني در اين باره خبر دادند. بخصوص اينكه خبر ميرسد جادههاي مواصلاتي تركيه به مرزهاي ارمنستان اخيراً در حال تعمير و بازسازي است.
طي 17 سال گذشته اين اولين بار است كه دولت باكو واكنشي تند به تركيه نشان ميدهد. پيش از اين دو كشور همواره از روابط خود به عنوان «مناسبات راهبردي» نام ميبردند.
لغو سفر الهامعلياف به تركيه نشان ميدهد كه اخبار اخير مبني بر هشدار باكو به آنكارا مبني بر تجديد نظر در مناسبات و نيز قطع انتقال نفت و گاز به تركيه واقعيت دارد. به همين دليل مقامات تركيه از جمله گل و اردوغان بازگشايي رسمي مرز با ارمنستان تا قبل از حل مناقشه قرهباغ را تكذيب كردند، اما لغو سفر الهام علياف به تركيه نشان داد، باكو از تو خالي بودن اين تكذيبها به خوبي آگاه است.
در واقع مقامات آنكارا طي ماههاي گذشته اقدامات بسيار گستردهاي براي عاديسازي مناسبات با ارمنستان انجام دادهاند كه از چشم مقامات باكو نيز پنهان نمانده است. بازسازي گمركات و تاسيسات مرزي، گشايش غيررسمي بخشي از مرز و انجام دهها ميليون دلار مبادله تجاري، تسهيل صدور ويزا براي ارامنه، افزايش پرواز خطوط هوايي ايروان ـ استانبول، تاسيس صداي ارمني تركيه، برقراري تماس و مذاكرات در سطح عالي ميان روساي جمهوري و وزيران خارجه دو كشور و برنامهريزي سفر رئيسجمهوري ارمنستان به تركيه تنها بخش اندكي از تحولات مربوط به روند عاديسازي مناسبات آنكارا ـ ايروان است.
در حال حاضر همچنين تركيه به شدت نگران شناسايي كشتار 1915 ارامنه از سوي كنگره آمريكاست. همزمان با سفر باراك اوباما به تركيه مقامات آنكارا تلاش كردند با دادن تضمين جدي درباره بازگشايي مرز با ارمنستان به اوباما، از پيگيري مسئله كشتار 1915 ارامنه توسط ارمنستان و آمريكا جلوگيري كنند. در اين راستا نيز اوباما در اظهاراتي قابل تامل در آنكارا گفت؛ با اينكه معتقد است كشتار هزاران نفر از ارامنه در زمان حكومت عثمانيها در تركيه به منزله «نسلكشي» است، ولي با اين حال بر ضرورت ادامه گفتگوهاي ميان ارمنستان و تركيه نيز تاكيد دارد و اين گفتگوها ميتواند «به زودي» نتايج خوبي در پي داشته باشد.
اين در شرايطي است كه تركيه سالهاست با اين ادعا كه به خاطر مناقشه قرهباغ مرز خود را با ارمنستان بسته است، امتيازات قابل توجهي از باكو به ويژه درحوزه انرژي گرفته است. از اينرو اين تحركات آنكارا در عاديسازي مناسبات با ايروان ضربهاي بزرگ به موقعيت باكو است.
همين موضوع باعث شد يك روز پس از نشست پارلمان باكو در مورد عاديسازي مناسبات تركيه و ارمنستان و ناباورانه خوانده شدن اين روند، مسئله لغو سفر علياف به تركيه مطرح شود و حتي وعده ديدار علياف با اوباما در تركيه نيز نتوانست علياف را به شركت در اجلاس اتحاد تمدنها در استانبول مجاب نمايد.
· نگاهي ديگر به موضوع / رسول اردبیلی
طي روزهاي اخير در مطبوعات باكو اخبار و مطالب زيادي دربارة گسترش روابط ارامنه ـتركها درج شده است. برخي مطبوعات باكو يادآور شدهاند كه سياستهاي اشتباه دولت باكو از جمله اعتماد به تركيه و دادن امتيازهاي بزرگ اقتصادي در حوزه انرژي، تجارت و ... به دولت آنكارا وضعيت ناهنجاري را پيش آورده است، وضعيتي كه در آن آذريها قرباني روبط دوستي ارامنه و تركها شدهاند. روابط ارمنستان و تركيه به منزله دو تيغة يك قيچي است كه جمهوري آذربايجان (ايران شمالي) در وسط دو تيغه گير كرده است و هر قدر روابط تركها و ارامنه محكمتر شود، آذريها ( مناقشة قرهباغ) در لاي دو تيغه صدمه ميبينند. اين بخشي از نتايج سياست اشتباه دولت باكو در اعتماد به تركيه است.
برخي ديگر از تحليلگران نيز معتقدند كه دولت تركيه در راستاي تأمين منافع ملي خود، روابطش را با ارمنستان گسترش ميدهد و هرگز نبايد انتظار داشت كه دولت تركيه منافع ملت و كشورش را در پاي مناقشة قرهباغ يا منافع دولت باكو قرباني كند. چنانكه باكو تاكنون در موارد متعددي سياستهايي برخلاف منافع دولت تركيه در پيش گرفته است كه از جمله آنها ميتوان به همكاري گسترده دولت باكو با آمريكا در تهاجم به عراق، روابط تجاري محافل دولتي باكو با گروههاي تجزيهطلب كردي مانند پ . ك . ك ، تقويت گروههاي كردي ضد تركيه در شمال عراق از طريق اسراييل با همكاري دولت باكو، گسترش حضور اسراييل ( به عنوان يكي از حاميان اصلي گروههاي تجزيهطلب كردي) در ايران شمالي (جمهوري آذربايجان) اشاره كرد.
عاكف حميداف تحليلگر سياسي در باكو ميگويد: دولت باكو به علت وابستگي به آمريكا، صهيونيسم و اروپا تاكنون در مناقشه قرهباغ در نقشي انفعالي بازي كرده و برخلاف شعارهاي بزرگ و دهنپركن، نتوانسته مناقشة قرهباغ را حل كند. يك روز ايران را متهم ميكردند كه به ارمنستان كمك ميكند و امروز تركيه را متهم ميكنند. روابط همسايگي بين تركيه يا ايران با ارمنستان يك اقدام عادي است. اما دولت باكو با اقداماتي از جمله لغو سفر الهامعلياف به تركيه تلاش ميكند فرافكني كرده و در منظر مردم كشور، خود را از مسووليت بري نشان دهد. تركيه نميتواند تا آينده نامعلوم منتظر حل مناقشه قرهباغ باشد. مردم كشور بايد اين را درك كنند كه دولت باكو و نه هيچ دولت ديگر، در مناقشة قرهباغ و آزادي بخشهاي اشغالي مسووليت دارد و اين مسووليت را نبايد در پوشش كارها و تبليغات سياسي به ايران و تركيه نسبت دهد.