ایران شمالی

" گذشت "درباره قره‌باغ به نفع كيست؟

·        احمد كاظمي

مسئله «گذشت درمناقشه قره‌باغ» بار ديگر از سوي نهادهاي اروپايي مورد توجه قرار گرفته است. ( در ادبيات سياسي ايران شمالي « جمهوري آذربايجان» كلمه فارسي «گذشت» با همين تلفظ فارسي به معناي مصطلح در ايران يعني اغماض و بخشش به كار مي‌رود)

ژواوسوارش رئيس مجمع پارلماني سازمان امنيت و همكاري اروپا در گفتگو با خبرگزاري ترند در وين گفت: ما خواهان گذشت روساي جمهوري آذربايجان (ايران شمالي) و ارمنستان درباره قره‌باغ هستيم.

وي همچنين با حمايت از فعاليت گروه مينسك جهت حل مناقشه قره‌باغ افزود: مناقشه قره‌باغ نبايد از طريق جنگ حل شود. تنها راه حل اين مسئله گفتگوهاي سياسي با حضور دولت‌هاي باكو و ايروان مي‌باشد.

پيش از اين نيز به ويژه درجريان مذاكرات سال 2001 پاريس و كي‌وست ميان سران دولتهاي باكو و ايروان مسئله لزوم گذشت در مناقشه قره‌باغ به دشت از سوي گروه مينسك مطرح شد. همان زمان نگراني‌هاي زيادي در ميان جامعه ايران شمالي ايجاد شد.

باكو بارها بر تعلق قره‌باغ به اين كشور و آمادگي خود براي اعطاي خودمختاري شبيه تاتارستان در روسيه به قره‌باغ يا مدلي مشابه اعلام كرده است اما ارمنستان با رد تعلق قره‌باغ به باكو بر استقلال اين منطقه، ارتباط زميني آن با ارمنستان و تامين امنيت ارامنه قره‌باغ تاكيد كرده است. از اين رو اين سئوال مطرح است كه منظور نهادهاي غربي از تاكيد بر گذشت در مناقشه قره‌باغ چيست؟ و تاكيد بر اين موضوع اصولاً به نفع كداميك از طرفين مناقشه محسوب مي‌شود؟

واقعيت اين است كه اظهارات رئيس مجمع پارلماني سازمان امنيت و همكاري اروپا همسو با طرح جديد گروه منيسك مبني بر آزادي پنج شهرستان از هفت شهرستان اشغالي جمهوري آذربايجان (ايران شمالي) در خارج از قره‌باغ و برگزاري همه‌پرسي در قره‌باغ براي تعيين سرنوشت حقوقي آن است. براين اساس دولت باكو بايد درباره كلبجر، لاچين و قره‌باغ گذشت كند.

مشخص است كه در اين طرح، عملاً گذشت يكي از طرفين مناقشه پيش‌بيني شده و با تحقق آن، سه شرط ارمنستان مبني بر استقلال قره‌باغ، ارتباط زميني قره‌باغ و  ارمنستان و امنيت بين‌المللي ارامنه قره‌باغ تامين مي‌شود.

بر اين اساس مي‌توان گفت كه اظهارات رئيس مجمع پارلماني سازمان امنيت و همكاري اروپا با مصوبات اجلاس 1966 ليسبون سازمان امنيت و همكاري اروپا مبني بر حفظ تماميت ارضي ایران شمالی ( جمهوري آذربايجان )، اعطاي خودمختاري به ارامنه و تأمين امنيت آنها مغايرت دارد. در واقع اين موضع‌گيري نشان مي‌دهد ـ چنانچه عملكرد گروه مينسك نيز ثابت كرده است ـ نهادهاي غربي و سازمان امنيت و همكاري اروپا قادر به حل عادلانه مناقشه قره‌باغ نيستند و اساساً به دنبال حل عادلانه آن نيز نمي‌باشند.

بنابر اين انتظارات در ایران شمالی  براي خروج دولت باکو از گروه مينسك و استفاده از پتانسيلهاي منطقه‌اي جهت حل مناقشه قره‌باغ افزايش يافته است، چرا كه روند كنوني تنها به تثبيت شرايط استقلال قره‌باغ كمك مي‌كند.با این حال آنچه طی حدود 15 سال گذشته از سیاست دولت باکو به صراحت درک میشود ، این است که این دولت خارج از خطوط ترسیم شده گروه مینسک و سیاستهای امریکا و اروپا درباره مناقشه قره باغ عمل نکرده است. در سال 2004 مقامات باکو اعلام کردند که سال 2005 سال سرنوشت ساز درباره قره باغ میباشد . در این سال الهام علی اف اعلام کرد که در صورت عدم حل مساله از راه صلح دولت باکو به اقدامات نظامی دست خواهد زد اما با گذشت چهار سال نشان داد که دولت باکو توانایی اقدام نظامی ندارد . در برابر تهدیدهای الهام علی اف مقامات ارمنستان اعلام کردند که اگر باکو باز هم میخواهد بخشهایی دیگر از قلمرو خود را از دست بدهد به اقدام نظامی دست بزند.

از سوی دیگر با گذشت زمان موضع باکو درباره قره باغ ضعیف تر میشود .

 همگرایی استراتژیک ترکیه - ارمنستان

 دولت باکو اعلام میکرد " ترکیه و جمهوری آذربایجان  یک ملت با دو دولت است " اما اندک اندک با گذشت زمان سیاست ترکیه از مقابله با ارمنستان به " همگرایی " تغییر یافت . سفر عبدالله گل در شهریور 1387 با هیاتی 120 نفری به ارمنستان  دولت باکو را در بهت و حیرت فروبرد. این علامتی انکارناپذیر درباره آغاز " همگرایی استراتژیک ترکها و ارامنه " بود .شرکتهای ترک فعالیتهای خود را روزبه روز در ارمنستان و حتی قره باغ گسترش میدهند . و دولت باکو ناچار اعتراضهایی به ترکیه ابراز داشته اما مقامات ترک بی توجه به باکو سیاست همگرایی با ارمنستان را پیش میبرند . اخیرا الهام علی اف در اعتراض به سیاست ترکیه از سفر به ترکیه جهت شرکت در همایش " ائتلاف تمدنها " خودداری کرد.در هر حال باکو که به حمایتهای ترکیه امید بسته بود و امتیازهای فراوان اقتصادی – نظامی و سایسی به ترکها واگذار کرده بود اکنون هیچ اهرم فشاری برای تاثیرگذاری در سیاستهای ترکیه ندارد . اخیرا یکی از تحلیلگران اذری اعلام کرد که : ترکیه از پشت به جمهوری آذربایجان خنجر زده و منافع آن را در پای دوستی با ارمنستان قربانی کرده است .در هر حال دوستی ترکیه – ارمنستان باکو را سخت در موضع انفعال قرار داده است ... با در نظر گرفتن مجموع شرایط دولت باکو نه میتواند از گروه مینسک خارج شود و نه میتواند با فشار بر ارمنستان مناقشه را حل کند . به بیان روشن حل مناقشه قره باغ از عهده باکو و ایروان به تنهایی خارج است . و دولتهایی مانند امریکا ، ترکیه و روسیه نیز خواهان تداوم وضعیت کنونی مناقشه هستند .