گشايش سركنسولگري ارمنستان درتبريز و نقش آن در توسعة بازرگاني خارجي
· عارف محمدزاده
طي ماههاي اخير، موضوع گشايش سركنسولگري ارمنستان در تبريز و گشايس سركنسولگري جمهوري اسلامي در « قاپان» ( ارمنستان) به عنوان يكي از موضوعات مثبت در روابط ايران ـ ارمنستان، در رسانهها مطرح شده است. بيترديد گشايش سركنسولگري ارمنستان در تبريز، در توسعة روابط دو كشور همسايه به ويژه در تسهيل فعاليتهاي اقتصادي بازرگانان و سرمايهگذاران آذربايجان شرقي در ارمنستان نقش مثبتي ميتواند داشته باشد. تبريز به عنوان يكي از شهرهاي مهم كشورمان، همواره مورد توجه كشورهاي خارجي و همسايه براي داير كردن دفترهاي نمايندگي سياسي بوده است و روزگاري در اين شهر سركنسولگريهاي متعددي از جمله سركنسولگريهاي آلمان، عثماني، آمريكا، روسيه و ... داير بوده است. امروز نيز دولتهاي آنكارا و باكو در تبريز سركنسولگري دارند و با گشايش سركنسولگري ارمنستان و ابراز علاقة برخي كشورهاي ديگر از جمله روسيه براي گشايش سركنسولگري موقعيت سياسي و اقتصادي اين شهر تاريخي ارتقا مييابد.
مناسبات سياسي و اقتصادي و حتي فرهنگي ارمنستان با ايران اگرچه از رشد چشمگيري برخوردار نيست، ولي بيانات مقامات دو كشور در زمينة روابط دو جانبه، همواره حاكي از روابط دوستانه و همسايگي خوب است. بخصوص استان آذربايجان شرقي روابط بسيار خوبي با ارمنستان دارد و صدها تن از فعالان اقتصادي تبريز در ارمنستان، مشغول تجارت هستند و توليدات صنعتي و مواد غذايي عمدتاً از آذربايجان شرقي به ارمنستان صادر ميشود.
مقامات تركيه هرگز دربارة روابط همسايگي ايران ـ ارمنستان موضعگيري منفي نداشتهاند. تركها همواره به دنبال برقراري مناسبات خوب با ارمنستان هستند، چنانكه اخيراً به دنبال انتخابات رياست جمهوري در ارمنستان و انتخاب « سركيسيان» براي رياست جمهوري، رييس جمهور تركيه پيام تبريكي به همتاي ارمني خود ارسال داشت و در اين پيام، آرزو كرد كه در دورة رياست جمهوري سركيسيان، روابط ارمنستان ـ تركيه بهبود يابد.
پافشاري ايروان براي پذيرش مسووليت ماجراي موسوم به نسلكشي ارامنه در دورة عثماني توسط دولت تركيه، مانع از رشد روابط ايروان ـ آنكارا شده است. با اين حال سالها پيش خط هوايي استانبول ـ ايروان به عنوان نمادي از علاقه دولتهاي ترك و ارمني به گسترش روابط داير شد. روابط اقتصادي بخش خصوصي بين ارمنستان و تركيه فعال است. شركتهاي ترك از طريق گرجستان محصولاتي مانند موادغذايي، پوشاك، و ... به ارمنستان صادر ميكنند.
برخلاف تركها، مقامات باكو ناراحتي خود را از گشايش سركنسولگري ارمنستان در تبريز به شيوههاي مختلف نشان دادند. آنها ميگويند: « چون ارمنستان در تجزية قرهباغ نقش داشته، پس ايران نبايد روابط خود را با اين همسايه ( ارمنستان) توسعه دهد، زيرا ارمنستان اشغالگر است » اگر منطق سست مقامات باكو را دربارة «رابطه با اشغالگر» بپذيريم، اين سؤال پيش ميآيد كه دولت باكو چگونه با رژيم صهيونيستي، آمريكا و انگليس كه كشورهاي اسلامي فلسطين و افغانستان و عراق را اشغال كردهاند، روابط گستردهاي دارد؟ از سوي ديگر ميدانيم كه دولت باكو، صدها تن از نيروهاي مسلح خود را به عراق و افغانستان اعزام كرده است و اين نيروها تحت فرماندهي آمريكايي به كشتار مسلماناني كه از وطن خود دفاع ميكنند، مشغول هستند، آيا اين چيزي جز ائتلاف با اشغالگران و حمايت از اشغالگري است؟
از سوي ديگر، ميدانيم كه مذاكرات پيگيري ميان مقامات باكو و ايروان براي حل مناقشة قرهباغ و احياي روابط دوستانه در جريان است، چندي پيش هيأتي مركب از سياستمداران و هنرمندان باكو به سرپرستي پولاد بلبل اوغلي ( سفير باكو در مسكو) به ايروان و قرهباغ سفر كردند و با رييس جمهور خودخواندة قرهباغ نيز ملاقات و مذاكره كردند.
سران دولتهاي ايروان و باكو بارها و بارها با هم ملاقات و گفتگو كردهاند و به گفته منابع رسمي باكو، در آيندة نزديك الهام علياف و سركسيان بار ديگر با هم ديدار خواهند داشت. هر دو دولت تلاش ميكنند تا با حل مناقشة قرهباغ، روابط دوستانهاي با هم داشته باشند، اما برخي قدرتهاي بينالمللي مانع از حل مناقشه ميشوند و در مسير روابط باكو ـ ايروان مانع ايجاد ميكنند. بيگمان از سرگيري روابط دوستانه بين باكو و ايروان ميتواند نقش مؤثري در توسعه دو كشور داشته باشد و مقامات باكو و ايروان همواره در اين راستا تلاش ميكنند. با اين حال دولت باكو چنين تبليغ ميكند كه روابط ايران با همسايهاش ارمنستان نبايد گسترش يابد، زيرا قرهباغ به عنوان بخشي از خاك جهان اسلام در اشغال است و دولت ايران به عنوان يك دولت اسلامي بايد منتظر باشد كه مسايل بين باكو و ايروان حل شود و روابط دوستانه بين اين دو دولت برقرار شود و بعد از آن، ايران با كشور همسايه ارمنستان روابط خود را توسعه دهد!!
در اين باره گفتني است كه اگر واقعاً مقامات باكو، ايران شمالي ( جمهوري آذربايجان) را بخشي از خاك جهان اسلام ميدانند، چرا در اين بخش از خاك جهان اسلام، فعاليت احزاب اسلامي ممنوع است؟ چرا حجاب ممنوع است؟ چرا فعالان ديني حق ندارند وارد سيستم حكومتي مانند پارلمان و ... شوند؟ چرا در قانون اساسي دولت باكو « اسلام» به عنوان ديني رسمي معرفي نشده است؟ چرا در مدارس، علوم واحكام ديني و قرآن كريم تدريس نميشود؟ چرا حوزههاي علميه تعطيل شده است؟ و ...
حقيقت اين است كه ايران شمالي خاك اسلام است، اما حكومت آن ضداسلامي است. و دولت ايران با همين حكومت نيز روابط سياسي و اقتصادي و فرهنگي دارد!
دولت ايران كه جمهوري اسلامي است، به غير از اسراييل و آمريكا با همة دولتها و كشورهاي جهان به دنبال رابطه با حفظ احترام متقابل است. و عدم وجود رابطه با اسراييل و آمريكا به خاطر يهودي يا مسيحي بودن مردم آنها نيست. ايران اسراييل را كه كشوري جعلي است، اساساً به رسميت نميشناسد و با آمريكا نيز آمادة برقراري رابطه است، به شرط اينكه آمريكا، آدم شود.
دولت باكو به جاي اينكه سپاسگزار كمكهاي ايران بخصوص در مناقشه قرهباغ و اسكان آوارگان، احداث جادة مرزي بيلهسوار و جلفا براي ارتباط باكو ـ نخجوان، ميليونها دلار كمكهاي مالي بلاعوض، برقرساني و گازرساني به نخجوان و ... باشد، همواره با توصيههاي آمريكا و رژيم صهيونيستي عليه اسلام، تشيع و ايران اسلامي اقدامات مختلف انجام داده است. از جمله اقدامات خام رژيم باكو، حمايت از گروهكها و عناصر ضدايراني بخصوص تجزيهطلبان و ارتباط با اينهاست و حتي اخبار روابط محافل تجزيهطلب ضدايراني با مقامات باكو در مطبوعات باكو نيز درج ميشود.
دولت باكو از دورة ايلچيبيگ به اين اقدامات خام و نفرتآور ادامه ميدهد، در حالي كه تاكنون دولت ايران مقابله به مثل نكرده است. كارشناسان سياسي اعتقاد دارند كه دولت باكو از حمايت گروههاي ضدايراني دست برنخواهد داشت مگر اينكه ايرانيها نيز همين رفتار را با تجزيهطلبان قرهباغ در پيش گيرند...
گشايش سركنسولگري ارمنستان در تبريز با استقبال فعالان اقتصادي و توليدكنندگان آذربايجان شرقي روبرو شده است. سفرهاي اخير مقامات ارمني به تبريز نيز حاكي از پيگيري گشايش اين سركنسولگري در تبريز است.
توسعه بازرگاني خارجي يكي از عوامل مهم در توسعه هر منطقه محسوب ميشود. استان آذربايجان شرقي به دليل موقعيت خاص جغرافيايي و اقتصادي خود، اين پتانسيل را دارد كه بازرگاني خارجي آن توسعه يابد و سطح رفاه عمومي و اشتغال در آن بهتر شود. از اين نظر، ارمنستان بازاري مناسب براي صادركنندگان، بازرگانان و شركتهاي اقتصادي آذربايجان شرقي است. همچنين براي شركتهاي اقتصادي و بازرگانان ارمني، تأمين نيازمنديهاي خود از آذربايجان شرقي به دليل نزديكي مسافت، امكانات آسان حمل و نقل و حضور تعداد زيادي از بازرگانان آذربايجان شرقي در ارمنستان مقرون به صرفه ميباشد.
فعاليت سركنسولگري ارمنستان در تبريز همانند سركنسولگري باكو در اين شهر، علاوه بر نقش آن در توسعة روابط سياسي و اقتصادي دو كشور همسايه، موجب صرفهجويي در وقت و هزينة هزاران شهروند شمالغرب كشور ميشود كه هر سال به ارمنستان مسافرت ميكنند.
تبريز را « شهر اوّلينها» لقب دادهاند، شايد در آيندة نه چندان دور، اين شهر از لحاظ تعداد سركنسولگريهاي كشورهاي خارجي نيز رتبة اول را به خود اختصاص دهد.